Vereniging voor
Volkenkunde Breda
Kritische reflecties op het Palestijns-Israëlisch conflict
09 februari 2026 Paul Aarts
Op maandagavond 9 februari organiseert de VVB een lezing door Paul Aarts over een van de meest complexe en beladen conflicten van onze tijd: het Palestijns-Israëlisch conflict. De lezing wordt ondersteund met beeldmateriaal en biedt een helder, historisch onderbouwd perspectief op verleden, heden én mogelijke toekomst.
Wie het huidige conflict wil begrijpen, kan niet om de geschiedenis heen. Paul Aarts neemt u daarom mee terug naar het einde van de negentiende eeuw, een periode waarin de wortels van het conflict zichtbaar worden. Van daaruit schetst hij in grote lijnen de belangrijkste politieke, maatschappelijke en internationale ontwikkelingen, tot en met de recente regeringen onder Netanyahu.
Na dit historische overzicht richt de lezing zich op de actuele situatie. Wat zijn de belangrijkste spanningsvelden van dit moment? Welke belangen spelen een rol, lokaal en internationaal?
Tot slot staat Aarts stil bij enkele mogelijke scenario’s voor de nabije toekomst, zonder eenvoudige antwoorden te beloven, maar met ruimte voor nuance en reflectie.
Een informatieve en verdiepende avond voor iedereen die verder wil kijken dan de dagelijkse nieuwsberichten en behoefte heeft aan context, duiding en kritische beschouwing.
Paul Aarts
Paul is een bevlogen en zeer ervaren kenner van het Midden-Oosten.
Hij (1949) was jarenlang docent Internationale Betrekkingen aan de Universiteit van Amsterdam en is daar nog altijd als gastdocent aan verbonden. Hij houdt zich al decennia bezig met de politieke en maatschappelijke ontwikkelingen in het Midden-Oosten, de Golfstaten en Noord-Afrika, met een bijzondere belangstelling voor Saoedi-Arabië.
Naast zijn academische werk was hij medeoprichter van het tijdschrift ZemZem en zette hij internationale samenwerkingsprogramma’s op met universiteiten in verschillende landen in het Midden-Oosten. Ook adviseerde hij overheden en instellingen, waaronder het Nederlandse Ministerie van Buitenlandse Zaken en de Europese Commissie.
Wat zijn lezingen bijzonder maakt, is zijn vermogen om complexe en vaak beladen thema’s helder, genuanceerd en toegankelijk te maken, met oog voor historische context én de actualiteit. We zijn dan ook zeer verheugd dat hij vanavond zijn kennis en inzichten met ons wil delen.
Verslag van de lezing Israël en Palestina, gegeven door Paul Aarts
Een conflict met diepe wortels
De lezing begon met cijfers die meteen de verhoudingen blootleggen. Slechts 22 procent van het oorspronkelijke historische Palestina resteert vandaag als Palestijns gebied. Ongeveer de helft van de 14,5 miljoen Palestijnen leeft daar nog. Ter vergelijking: wereldwijd zijn er 15,7 miljoen Joden, waarvan 6,7 miljoen in Israël wonen. Cijfers die niet neutraal zijn, maar beladen, omdat ze iets zeggen over land, macht en verlies.
De oorsprong van het conflict ligt niet in één moment, maar in een reeks beslissingen en bewegingen vanaf het einde van de 19e eeuw. Figuren als Theodor Herzl en later Arthur Balfour speelden hierin een sleutelrol. In 1917 schreef Balfour zijn beroemde brief aan Rothschild, waarin Groot-Brittannië steun uitsprak voor een “nationaal tehuis voor het Joodse volk” in Palestina, een gebied dat toen grotendeels Arabisch was.
Mandaat, migratie en verzet
Tussen 1920 en 1948 stond Palestina onder Brits mandaat. In die periode namen spanningen snel toe. In 1929 vonden gewelddadige Arabisch-anti-Joodse protesten plaats. Van 1936 tot 1939 was er een grootschalige Arabische opstand tegen het Britse bewind.
Migratie speelde een cruciale rol. Tussen 1882 en 1914 arriveerden jaarlijks slechts 2.000 tot 3.000 Joden in Palestina. Na de Tweede Wereldoorlog veranderde dat drastisch. De jaren 1940–1945 brachten een massale Joodse uittocht uit Europa op gang. In 1945 woonden er ongeveer 60.000 Joden in Palestina.
De breuk van 1947–1949
In 1947 stelde de Verenigde Naties een verdelingsplan voor: 57 procent van het land werd toegewezen aan de Joodse staat, terwijl Joden op dat moment slechts 33 procent van de bevolking vormden. In mei 1948 werd de staat Israël uitgeroepen. Wat volgde was oorlog.
Tegen 1949 had Israël aanzienlijk meer grondgebied in handen dan oorspronkelijk was toegekend. Voor Palestijnen betekende dit de Nakba, de catastrofe. Ongeveer 700.000 Palestijnen sloegen op de vlucht, velen richting Gaza.
Oorlogen en bezetting
Na de Suezcrisis volgde in 1967 de Zesdaagse Oorlog. Israël veroverde de Sinai, de Gazastrook en de Golanhoogvlakte. De bezetting die toen begon, duurt tot op de dag van vandaag voort.
De eerste intifada (1987–1993) was grotendeels een volksopstand, opvallend genoeg vrijwel geweldloos. Dit leidde tot Oslo I in 1993, onder toeziend oog van Bill Clinton. De Declaration of Principles werd ondertekend door Yasser Arafat en Ehud Barak.
Maar vrede bleef fragiel. In maart 1994 vond een bloedige slachtpartij plaats op de Westelijke Jordaanoever. Dat jaar telde men al 628.600 Israëlische kolonisten in bezet gebied.
Van hoop naar verharding
Oslo II (1995) bood de Palestijnen uiteindelijk maximaal 17 procent van het gebied, versnipperd in losse enclaves. Arafat weigerde dit voorstel. Volgens Aarts geen koppigheid, maar een besef dat dit geen levensvatbare staat zou opleveren.
De tweede intifada (vanaf 2000) was veel gewelddadiger, met zelfmoordaanslagen en zware Israëlische repressie. Er verschenen meer dan 700 obstakels: checkpoints, poorten, greppels. In februari 2001 won Ariel Sharon de verkiezingen namens Likud.
In deze periode werd het begrip apartheid steeds vaker gebruikt om de situatie van Palestijnen te beschrijven. Internationale kritiek nam toe, maar werd door Israëlische regeringen vaak gepareerd met beschuldigingen van antisemitisme. De separation wall werd gebouwd, deels op Palestijns en Jordaans gebied.
Gaza, macht en internationale steun
De blokkade van Gaza bestaat inmiddels 19 jaar en is vrijwel volledig hermetisch. De Verenigde Staten blijven Israëls belangrijkste bondgenoot en financier, met 3,8 miljard dollar per jaar aan militaire steun en 22 miljard dollar tussen 2023 en 2025, met nog meer in het vooruitzicht.
Sinds 7 oktober 2023 staat het overgrote deel van de Joodse Israëliërs achter het beleid van Benjamin Netanyahu in Gaza en op de Westelijke Jordaanoever. Israël erkende onlangs dat er 70.000 geregistreerde doden in Gaza zijn gevallen, mogelijk nog duizenden onder het puin. Meer dan 80 procent daarvan zijn burgers.
Het Internationaal Gerechtshof en het Internationaal Strafhof in Den Haag hebben Netanyahu veroordeeld. Tegelijkertijd groeit het aantal nederzettingen explosief.
Toekomstbeelden en dreiging
Onder Donald Trump doken nieuwe plannen op. Gaza zou “leeg” moeten worden gemaakt en veranderen in een soort Rivièra. In januari 2026 presenteerde Jared Kushner het plan voor New Gaza. Voor Palestijnen voelt dit als een herhaling van de geschiedenis: opnieuw plannen over hun land, zonder hun stem.
De lezing liet één ding helder achter: dit conflict gaat niet alleen over grenzen, maar over tijd, herinnering en bestaansrecht. En over een vraag die steeds urgenter wordt, hoeveel geschiedenis kan een volk verdragen voordat de toekomst verdwijnt...
